Pracownik na etacie jest objęty ubezpieczeniem chorobowym z urzędu. Na umowie zlecenie wygląda to inaczej: o tym, czy w razie choroby dostaniesz pieniądze, decyduje jedno oświadczenie złożone zleceniodawcy. Warto znać te zasady, zanim przyjdzie infekcja lub uraz. Poniżej opisujemy reguły ogólne. W sprawach indywidualnych wiążących informacji udziela ZUS.
Chorobowe na zleceniu jest dobrowolne
Jeśli zlecenie jest Twoim tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, możesz dodatkowo przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. To właśnie ono daje prawo do zasiłku chorobowego, a także między innymi do zasiłku opiekuńczego i macierzyńskiego. Składkę chorobową w całości finansuje zleceniobiorca, więc po przystąpieniu wypłata na rękę jest nieco niższa.
Nie każdy zleceniobiorca może skorzystać z tej możliwości. Dobrowolne chorobowe jest dostępne tylko dla osób, które z danej umowy podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym obowiązkowo. Nie dotyczy to na przykład uczniów i studentów do ukończenia 26 lat, od których umów zlecenia nie odprowadza się składek społecznych. Inaczej bywa też przy kilku umowach jednocześnie, na przykład gdy obok zlecenia masz etat. Jeśli nie wiesz, jak jest u Ciebie, zapytaj zleceniodawcę albo ZUS.
Jak przystąpić do ubezpieczenia
Wystarczy złożyć zleceniodawcy wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, najlepiej na piśmie i już przy podpisywaniu umowy. Zleceniodawca zgłasza Cię wtedy do ZUS. Ubezpieczenie działa od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Nie da się więc dopisać chorobowego wstecz, kiedy już zachorujesz.
Z ubezpieczenia można w każdej chwili zrezygnować, również na wniosek. Pamiętaj jednak, że po ponownym przystąpieniu okres wyczekiwania co do zasady liczy się od nowa.
Okres wyczekiwania: 90 dni
Samo przystąpienie do ubezpieczenia nie daje od razu prawa do zasiłku. Osoba ubezpieczona dobrowolnie nabywa je po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Dla porównania: przy ubezpieczeniu obowiązkowym, czyli na etacie, okres ten wynosi 30 dni.
Do okresu wyczekiwania wlicza się wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Liczy się więc także poprzedni etat lub wcześniejsze zlecenie z opłacaną składką chorobową. Są też wyjątki, w których zasiłek przysługuje bez okresu wyczekiwania, na przykład:
- gdy niezdolność do pracy spowodował wypadek w drodze do pracy lub z pracy;
- gdy jesteś absolwentem szkoły lub uczelni i przystąpiłeś do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki.
Pełną listę wyjątków i zasady liczenia przerw znajdziesz na stronie ZUS.
Zasiłek chorobowy: ile i jak długo
Zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy, które przysługuje pracownikom na etacie. Zamiast tego dostaje zasiłek chorobowy już od pierwszego dnia niezdolności do pracy, o ile minął okres wyczekiwania.
- Wysokość. Zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru, także za czas pobytu w szpitalu. W wysokości 100% przysługuje między innymi wtedy, gdy niezdolność do pracy przypada na okres ciąży albo jest skutkiem wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
- Podstawa wymiaru. Wylicza się ją z przychodu, od którego była opłacana składka chorobowa. Szczegółowe zasady obliczeń podaje ZUS.
- Czas wypłaty. Zasiłek przysługuje przez okres niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż 182 dni. Przy niezdolności do pracy w okresie ciąży lub spowodowanej gruźlicą jest to 270 dni.
- Kto wypłaca. Zasiłek wypłaca ZUS albo zleceniodawca, zależnie od tego, ilu ubezpieczonych zgłasza firma.
Jeśli zlecenie kończy się w trakcie choroby, zasiłek może przysługiwać także po ustaniu ubezpieczenia, ale na dodatkowych warunkach i przez ograniczony czas. W takiej sytuacji najlepiej skontaktować się bezpośrednio z ZUS.
Objawy się przeciągają?
Lekarz oceni sytuację online i przy wskazaniach wystawi e-receptę lub L4.
Umów teleporadę - 49 zł →E-ZLA na zleceniu krok po kroku
Zwolnienie lekarskie ma dziś formę elektroniczną. Lekarz wystawia e-ZLA w systemie, a dokument trafia do ZUS i na profil płatnika składek, czyli Twojego zleceniodawcy. Nie musisz niczego dostarczać na papierze.
- Poinformuj zleceniodawcę o chorobie tak szybko, jak to możliwe, zgodnie z tym, co ustaliliście w umowie.
- Podaj lekarzowi dane zleceniodawcy, najlepiej numer NIP. Jeśli pracujesz dla kilku firm, zwolnienie wystawia się osobno dla każdej z nich.
- Swoje zwolnienie możesz sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta. Jak się tam zalogować, opisaliśmy we wpisie o Internetowym Koncie Pacjenta.
- W czasie zwolnienia nie wykonuj pracy zarobkowej i stosuj się do zaleceń lekarza. ZUS może kontrolować zwolnienia, a za okres pracy na zwolnieniu zasiłek nie przysługuje.
Co, jeśli nie masz chorobowego
Bez ubezpieczenia chorobowego albo przed upływem okresu wyczekiwania nie otrzymasz zasiłku. Za dni, w których nie wykonujesz zlecenia, zwykle nie ma też wynagrodzenia, chyba że umowa stanowi inaczej. Zaświadczenie od lekarza nadal ma znaczenie: potwierdza, że nie możesz pracować, i pomaga wyjaśnić sytuację ze zleceniodawcą, na przykład gdy umowa przewiduje terminy lub kary.
Brak chorobowego nie oznacza braku opieki medycznej. Od umowy zlecenia co do zasady odprowadzana jest składka zdrowotna, więc możesz korzystać z leczenia w ramach NFZ. A jeśli często pracujesz na zleceniach, rozważ przystąpienie do chorobowego zawczasu, bo 90 dni musi upłynąć przed chorobą, a nie po niej.
Zwolnienie po teleporadzie
E-ZLA może wystawić lekarz także po konsultacji zdalnej, jeśli na podstawie wywiadu stwierdzi niezdolność do pracy. Zasady są takie same jak w gabinecie: o zwolnieniu i jego długości decyduje wyłącznie lekarz, a konsultacja nie oznacza, że zwolnienie zostanie wystawione. Więcej na ten temat przeczytasz we wpisach czy L4 online jest legalne oraz ile dni wstecz można wystawić L4.
W Dobry Lekarz 24 teleporada z lekarzem kosztuje 49 zł i jest dostępna codziennie w godzinach 7:00–23:00, a szczegóły znajdziesz w cenniku. Zdalnie da się zwykle ocenić typowe infekcje, takie jak grypa czy przeziębienie. Jeśli lekarz uzna, że potrzebne jest badanie, skieruje Cię do gabinetu.
Przy silnym bólu w klatce piersiowej, duszności, objawach udaru, utracie przytomności lub poważnym urazie dzwoń pod 112 lub 999. Zwolnienie lekarskie można uporządkować później, pomocy w stanie nagłym nie wolno odkładać.
Najczęstsze pytania
Czy na umowie zlecenie przysługuje L4? Lekarz może wystawić zwolnienie każdej osobie niezdolnej do pracy. Zasiłek za czas choroby dostaniesz jednak tylko wtedy, gdy jesteś objęty ubezpieczeniem chorobowym i minął okres wyczekiwania.
Czy mogę przystąpić do chorobowego, kiedy już choruję? Możesz złożyć wniosek, ale ubezpieczenie nie działa wstecz, a prawo do zasiłku powstaje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.
Czy okres z poprzedniej pracy wlicza się do 90 dni? Tak, jeśli przerwa między okresami ubezpieczenia chorobowego nie przekroczyła 30 dni.
Ile wynosi zasiłek chorobowy zleceniobiorcy? Co do zasady 80% podstawy wymiaru. Dokładną kwotę wylicza ZUS lub płatnik na podstawie Twoich przychodów.
Jestem studentem na zleceniu. Czy dostanę zasiłek? Od umów zlecenia uczniów i studentów do 26. roku życia nie odprowadza się składek społecznych, więc nie ma też ubezpieczenia chorobowego ani zasiłku z tej umowy.