Nadciśnienie tętnicze — jak mierzyć, dzienniczek i kiedy leki

Progi ciśnienia — kiedy mówimy o nadciśnieniu

Nadciśnienie rozpoznaje się na podstawie serii pomiarów, a próg zależy od tego, gdzie mierzysz. W gabinecie granicą jest 140/90 mm Hg, ale ciśnienie „gabinetowe" bywa zawyżone przez stres (efekt białego fartucha), dlatego coraz większą wagę przykłada się do pomiarów domowych i całodobowych. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze progi (wg wytycznych ESH):

Do rozpoznania wystarczy przekroczenie progu dla wartości skurczowej lub rozkurczowej. Pojedynczy wysoki odczyt to jeszcze nie choroba — liczy się powtarzalność.

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu

Pojedynczy pomiar niewiele znaczy — liczy się seria pomiarów w spoczynku. Do rozpoznania i oceny leczenia stosuje się schemat: przez 7 dni po 2 pomiary rano i 2 wieczorem (przed posiłkiem i lekami), a wyniki uśrednia się, zwykle pomijając pierwszy dzień. Najlepszy jest ciśnieniomierz naramienny (mankiet na ramię), a nie nadgarstkowy, i mankiet dobrany do obwodu ramienia — za mały zawyża wynik.

• Usiądź, oprzyj plecy i przedramię, nie rozmawiaj; 5 minut odpoczynku przed pomiarem.
• Nie mierz bezpośrednio po kawie, papierosie, wysiłku ani z pełnym pęcherzem.
• Mankiet na gołym ramieniu, na wysokości serca; nogi nieskrzyżowane, stopy na podłodze.
• Dwa pomiary w odstępie 1–2 minut, zapisuj oba (albo używaj ciśnieniomierza z pamięcią).
• Prowadź dzienniczek: data, godzina, obie wartości i tętno — to najcenniejsze dane na teleporadę.

Przyczyny i rodzaje nadciśnienia

U ponad 90% chorych to nadciśnienie pierwotne — nie ma jednej przyczyny, składa się na nie skłonność genetyczna i styl życia (sól, nadwaga, mała aktywność, alkohol, przewlekły stres, wiek). U pozostałych to nadciśnienie wtórne, czyli objaw innej choroby, którą można leczyć przyczynowo. Podejrzewa się je zwłaszcza u osób młodych, przy nagłym początku, bardzo wysokich wartościach lub oporności na leczenie.

Najczęstsze przyczyny wtórne to choroby nerek i ich naczyń, zaburzenia hormonalne (m.in. nadczynność tarczycy, guzy nadnerczy, pierwotny hiperaldosteronizm), obturacyjny bezdech senny oraz niektóre leki i substancje (część leków przeciwbólowych, sterydy, część antykoncepcji, lukrecja, kokaina, amfetamina). Dlatego lekarz przy nietypowym obrazie zleca dodatkową diagnostykę zamiast od razu mnożyć leki.

Diagnostyka — co lekarz sprawdza poza samym ciśnieniem

Rozpoznanie nadciśnienia to nie koniec, tylko początek oceny. Chodzi o to, by ustalić całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe i sprawdzić, czy wysokie ciśnienie nie uszkodziło już narządów. Dlatego oprócz serii pomiarów lekarz zwykle zleca:

• Badania krwi: elektrolity (sód, potas), kreatynina z oceną pracy nerek (eGFR), glukoza, lipidogram.
• Badanie moczu (m.in. albuminuria — wczesny sygnał uszkodzenia nerek).
• EKG — w kierunku przerostu i przeciążenia lewej komory serca.
• Pomiar całodobowy (ABPM) lub domowy — gdy odczyty gabinetowe są niejednoznaczne.
• Przy podejrzeniu przyczyny wtórnej — badania hormonalne, USG nerek, ocena w kierunku bezdechu.

Dieta DASH i styl życia — fundament leczenia

Zanim (i obok) leków działa styl życia — u części osób z nadciśnieniem 1. stopnia dobrze prowadzone zmiany pozwalają odsunąć lub uprościć farmakoterapię. Dieta DASH to dużo warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych i nabiału o obniżonej zawartości tłuszczu, przy ograniczeniu soli i czerwonego mięsa. Do tego regularna aktywność, redukcja masy ciała i ograniczenie alkoholu.

• Sól — cel to mniej niż ok. 5 g dziennie (uwaga na sól ukrytą w pieczywie, wędlinach, gotowych daniach).
• Aktywność aerobowa większość dni tygodnia realnie obniża ciśnienie o kilka mm Hg.
• Redukcja nawet kilku kilogramów u osoby z nadwagą wyraźnie obniża ciśnienie.
• Rzucenie palenia i ograniczenie alkoholu wspierają całe leczenie.

Kiedy potrzebne są leki

Decyzja o lekach zależy od wysokości ciśnienia i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie od jednego pomiaru. Przy wyższych wartościach lub współistniejących chorobach (cukrzyca, choroba nerek, przebyty zawał) leczenie farmakologiczne włącza się wcześniej. Współcześnie często zaczyna się od połączenia dwóch leków w małych dawkach (nierzadko w jednej tabletce), bo działa skuteczniej i wygodniej niż zwiększanie dawki jednego. Główne grupy to inhibitory ACE lub sartany, leki blokujące kanały wapniowe i diuretyki tiazydowe; dobór zależy od wieku i chorób towarzyszących. Leki na nadciśnienie dobiera i modyfikuje lekarz — nie odstawia się ich samodzielnie po „unormowaniu" ciśnienia, bo to właśnie one je normują, a po odstawieniu wraca.

Czym grozi nieleczone nadciśnienie i jakie jest rokowanie

Nadciśnienie nazywa się „cichym zabójcą", bo latami nie boli, a przez cały ten czas obciąża serce i uszkadza naczynia. Nieleczone lub źle kontrolowane prowadzi do poważnych powikłań — dlatego cel leczenia to nie „ładny wynik", tylko realne zmniejszenie ryzyka zawału, udaru i niewydolności narządów.

• Serce — przerost lewej komory, choroba wieńcowa, zawał, niewydolność serca, migotanie przedsionków.
• Mózg — udar niedokrwienny i krwotoczny, pogorszenie funkcji poznawczych.
• Nerki — przewlekła choroba nerek, w skrajnych przypadkach niewydolność.
• Oczy i naczynia — retinopatia, tętniak aorty, miażdżyca kończyn.

Dobra wiadomość: rokowanie w dobrze kontrolowanym nadciśnieniu jest korzystne. Regularne leczenie i utrzymanie ciśnienia w celu istotnie obniżają ryzyko tych powikłań, a życie z nadciśnieniem pod kontrolą jest normalne i aktywne.

Powiązane tematy

Nadciśnienie łączy się z innymi obszarami ryzyka sercowo-naczyniowego — sprawdź też:

• Wysokie ciśnienie — co zrobić z pojedynczym wysokim pomiarem i kiedy to stan nagły.
• Cholesterol i lipidogram — drugi filar ryzyka miażdżycy, często leczony razem z ciśnieniem.
• Arytmia serca — nadciśnienie sprzyja m.in. migotaniu przedsionków.
• Niskie ciśnienie — kiedy leki na nadciśnienie obniżają je zbyt mocno.

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz dzienniczek pomiarów i nie wiesz, czy to już nadciśnienie i co dalej? Umów teleporadę — omówimy wyniki, styl życia i ustalimy plan, a w razie wskazań leczenie.