Angina — skala Centora, kiedy wymaz i kto decyduje o antybiotyku

Objawy anginy — jak wygląda

Angina zaczyna się zwykle nagłym, silnym bólem gardła, który nasila się przy przełykaniu i potrafi promieniować do uszu. Towarzyszą jej najczęściej gorączka, ogólne rozbicie i powiększone, tkliwe węzły chłonne szyi. W badaniu gardło jest żywoczerwone, a migdałki obrzęknięte, często z białawym lub żółtawym nalotem (wysiękiem). Charakterystyczne dla anginy paciorkowcowej jest to, że zwykle nie ma kaszlu ani kataru — ich obecność bardziej przemawia za infekcją wirusową.

• Silny ból gardła nasilający się przy przełykaniu, czasem promieniujący do uszu.
• Gorączka (często >38°C), dreszcze, bóle głowy i mięśni, złe samopoczucie.
• Naloty lub wysięk na migdałkach, żywoczerwone gardło, nieprzyjemny zapach z ust.
• Powiększone, bolesne przy dotyku węzły chłonne przednie szyi.
• U dzieci częściej ból brzucha, nudności lub wymioty niż u dorosłych.

Wirusowa czy bakteryjna — dlaczego to sedno sprawy

Większość ostrych zapaleń gardła i migdałków ma podłoże wirusowe — wtedy antybiotyk nie działa i nie skraca choroby. Za anginą bakteryjną (paciorkowiec grupy A) przemawia zestaw cech: nagły początek, wysoka gorączka, naloty i tkliwe węzły szyi bez kaszlu i kataru. Poniższa tabela pomaga zorientować się, w którą stronę przechylają się objawy — ale to wciąż tylko wskazówka, a nie rozpoznanie:

Skala Centora — orientacyjna samoocena

Skala Centora (w modyfikacji McIsaaca) szacuje prawdopodobieństwo, że za ból gardła odpowiada paciorkowiec. Przyznaj sobie punkty według tabeli — wynik może wynieść od −1 do 5:

Interpretacja jest orientacyjna: 0–1 punkt to niskie ryzyko (zwykle infekcja wirusowa, antybiotyk niepotrzebny), 2–3 punkty to ryzyko umiarkowane — pomocny bywa wtedy wymaz z gardła lub szybki test paciorkowcowy, a 4–5 punktów to ryzyko wysokie. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz po ocenie.

Diagnostyka — kiedy wymaz i szybki test

Sama skala nie odróżnia pewnie wirusa od bakterii — dlatego przy wyniku umiarkowanym lub wysokim potwierdzeniem jest wymaz z gardła. Dostępny jest szybki test na antygen paciorkowca (wynik w kilkanaście minut) oraz posiew, który trwa dłużej, ale bywa dokładniejszy. Nie każdemu z bólem gardła robi się wymaz — u osób z wyraźnymi cechami wirusowymi (kaszel, katar) badanie zwykle nie jest potrzebne, bo dodatni wynik może oznaczać jedynie nosicielstwo.

Leczenie — objawowe zawsze, antybiotyk warunkowo

Niezależnie od przyczyny podstawą jest leczenie objawowe, które łagodzi ból i gorączkę oraz pomaga przejść przez infekcję:

• Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen) w dawkach odpowiednich do wieku.
• Odpoczynek, nawodnienie, ciepłe płyny; pastylki do ssania i płukanki łagodzące gardło.
• Antybiotyk lekarz rozważa przy potwierdzonej lub silnie prawdopodobnej anginie paciorkowcowej — skraca zaraźliwość i zmniejsza ryzyko powikłań; kluczowe jest dokończenie pełnej kuracji.
• W anginie wirusowej antybiotyk nie pomaga — po niepotrzebnej kuracji rośnie jedynie ryzyko działań niepożądanych i antybiotykooporności.

Ile trwa, zaraźliwość i powikłania nieleczonej anginy

Angina paciorkowcowa zwykle ustępuje w ciągu 3–7 dni, a gorączka i najsilniejszy ból mijają najczęściej w 2–3 dobie leczenia. Chory jest zaraźliwy (kropelkowo — kaszel, kichanie, wspólne naczynia); przy antybiotyku zaraźliwość wyraźnie spada zwykle po około 24 godzinach od jego rozpoczęcia, dlatego zaleca się wtedy pozostanie w domu. Nieleczona lub źle leczona angina paciorkowcowa niesie ryzyko powikłań: miejscowych (ropień okołomigdałkowy, zapalenie ucha, zatok) oraz rzadkich, ale poważnych powikłań późnych — gorączki reumatycznej (zajęcie serca, stawów) i kłębuszkowego zapalenia nerek. To jeden z powodów, dla których potwierdzonej anginy paciorkowcowej nie lekceważy się.

Angina u dzieci i w ciąży

U dzieci angina paciorkowcowa jest częstsza niż u dorosłych, a objawom może towarzyszyć ból brzucha, nudności i wymioty. U najmłodszych pełna ocena gardła i decyzja o wymazie bywają szczególnie ważne, bo powikłania rozwijają się nierzadko właśnie w tej grupie. W ciąży ból gardła leczy się objawowo, ale dobór leków (także przeciwgorączkowych) i ewentualnego antybiotyku wymaga uwzględnienia bezpieczeństwa dla ciąży — dlatego samodzielne sięganie po leki nie jest dobrym pomysłem. W obu sytuacjach teleporada pomaga bezpiecznie zaplanować postępowanie i wskazać, kiedy potrzebne jest badanie stacjonarne.

• Dzieci: częstsze wymioty i ból brzucha; nie podawaj kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) z powodu ryzyka zespołu Reye’a.
• Ciąża: leczenie objawowe i ewentualny antybiotyk dobiera lekarz pod kątem bezpieczeństwa.
• Profilaktyka: częste mycie rąk, zasłanianie ust przy kaszlu, nieużywanie wspólnych sztućców i szczoteczki; wymianę szczoteczki do zębów po infekcji.

Kiedy ból gardła to pilny przypadek

Część objawów wymaga szybkiej pomocy, a nie teleporady:

Powiązane tematy

Jeśli szukasz szerszego kontekstu, zobacz też:

• Zapalenie gardła — triage wirus/bakteria przy każdym bólu gardła.
• Mononukleoza — jak odróżnić ją od anginy (naloty, ale to wirus EBV).
• Zapalenie zatok — kolejna infekcja, w której antybiotyk zwykle nie jest potrzebny.

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz silny ból gardła, naloty i gorączkę i nie wiesz, czy to już angina bakteryjna? Umów teleporadę — lekarz oceni objawy, w razie potrzeby skieruje na wymaz i zdecyduje o dalszym leczeniu.