Mononukleoza czy angina? Jak je odróżnić i dlaczego to nie antybiotyk

Objawy mononukleozy

Mononukleoza zakaźna to choroba wirusowa wywołana najczęściej przez wirus Epsteina-Barr (EBV). Rozwija się powoli, a jej obraz bywa mylący, bo część objawów przypomina anginę. Klasyczna triada to ból gardła, gorączka i powiększone węzły chłonne, ale to, co ją wyróżnia, to skala zmęczenia i uogólnione zajęcie węzłów oraz narządów.

• Silny ból gardła z nalotami na migdałkach i wysoka gorączka.
• Uogólnione powiększenie węzłów chłonnych — nie tylko szyi, ale też karku i pod pachami.
• Skrajne, przewlekające się zmęczenie i osłabienie, senność.
• Powiększenie śledziony i wątroby, czasem obrzęk powiek, rzadziej wysypka.

Mononukleoza vs angina — jak je rozróżnić

Oba schorzenia dają ból gardła, naloty na migdałkach i gorączkę, dlatego bywają mylone. Za mononukleozą przemawiają jednak bardzo nasilone, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, skrajne zmęczenie utrzymujące się tygodniami oraz powiększenie śledziony i wątroby. Angina paciorkowcowa jest zwykle bardziej „miejscowa" — dotyczy gardła i węzłów szyi.

Jak się zaraża, przebieg i ile trwa

EBV przenosi się głównie przez ślinę — stąd potoczna nazwa „choroba pocałunków" — a także przez wspólne naczynia, sztućce czy szczoteczki. Od zakażenia do objawów mija zwykle 4–6 tygodni (długi okres wylęgania), co utrudnia ustalenie źródła. Ostre objawy trwają zazwyczaj 2–4 tygodnie, ale uczucie zmęczenia i osłabienia może utrzymywać się jeszcze przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Chory może wydzielać wirusa ze śliną długo po ustąpieniu objawów, a wirus pozostaje w organizmie w formie utajonej na całe życie.

Dlaczego to nie antybiotyk — i pułapka amoksycyliny

Mononukleoza to infekcja wirusowa — antybiotyk nie skraca jej przebiegu ani nie pomaga. Co więcej, podanie amoksycyliny lub ampicyliny (częste, gdy mononukleozę pomyli się z anginą) wywołuje u dużej części chorych rozległą, odropodobną wysypkę. Leczenie jest wyłącznie objawowe: odpoczynek, nawodnienie, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe.

Diagnostyka — jak potwierdza się mononukleozę

Rozpoznanie wspiera badanie krwi. W morfologii z rozmazem widoczna jest limfocytoza z obecnością atypowych limfocytów. Pomocne bywają przeciwciała heterofilne (szybki test przesiewowy) oraz swoiste przeciwciała przeciw EBV, które pozwalają odróżnić świeże zakażenie od przebytego. Często oznacza się też próby wątrobowe, bo mononukleoza przebiega zwykle z przejściowym, łagodnym zapaleniem wątroby. Wyniki trzeba interpretować razem z objawami — samo dodatnie przeciwciało bez obrazu klinicznego nie rozpoznaje aktywnej choroby.

Zakaz sportu i ryzyko pęknięcia śledziony

W mononukleozie śledziona jest powiększona i bardziej podatna na uraz. Rzadkim, ale groźnym powikłaniem jest jej pęknięcie — ryzyko jest największe w pierwszych tygodniach choroby. Dlatego na co najmniej 3–4 tygodnie (a przy sporcie kontaktowym często dłużej) odstawia się intensywny wysiłek fizyczny, a powrót do treningów odbywa się po ocenie lekarza. Do tego czasu obowiązuje odpoczynek i stopniowy powrót do aktywności.

Powikłania, dzieci i profilaktyka

U większości chorych mononukleoza przebiega łagodnie i kończy się pełnym wyzdrowieniem. Powikłania są rzadkie: obok pęknięcia śledziony należą do nich znaczny obrzęk migdałków utrudniający oddychanie, przedłużone zapalenie wątroby, cytopenie oraz — sporadycznie — powikłania neurologiczne. U małych dzieci zakażenie EBV często przebiega skąpoobjawowo i bywa mylone z przeziębieniem, natomiast u nastolatków i młodych dorosłych obraz jest zwykle pełnoobjawowy. Nie ma szczepionki — profilaktyka polega na ograniczeniu kontaktu ze śliną chorego (osobne naczynia, sztućce, unikanie pocałunków w okresie choroby).

Powiązane tematy

Mononukleozę najłatwiej pomylić z chorobami dającymi ból gardła i powiększone węzły:

• Angina — jak działa skala Centora i kto decyduje o antybiotyku.
• Zapalenie gardła — triage wirus/bakteria przy bólu gardła.
• Powiększone węzły chłonne — kiedy powiększone węzły wymagają diagnostyki.
• Przewlekłe zmęczenie — gdy osłabienie utrzymuje się tygodniami.

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz ból gardła, wysoką gorączkę i długie zmęczenie i nie wiesz, czy to angina, czy mononukleoza? Umów teleporadę — lekarz oceni objawy i skieruje na badania, które potwierdzą przyczynę.