Zespół jelita drażliwego (IBS) — objawy, podtypy i dieta low FODMAP

Objawy i podtypy — D, C, M

Osiowy objaw to nawracający ból brzucha powiązany z wypróżnieniami — ustępujący lub nasilający się po nich, ze zmianą częstości lub konsystencji stolca. Ból bywa kurczowy, umiejscowiony najczęściej w podbrzuszu, i często wędruje. Towarzyszą mu wzdęcia, uczucie przelewania, gazy, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz naglące parcie. Objawy nasilają się okresami (zaostrzenia) i cichną, a stres, posiłki i miesiączka potrafią je wyraźnie modyfikować. W zależności od dominującej konsystencji stolca wyróżnia się podtypy:

• IBS-D — postać z dominującą biegunką (luźne stolce, parcie, częste wypróżnienia).
• IBS-C — postać z dominującymi zaparciami (twarde stolce, wysiłek, uczucie niepełnego wypróżnienia).
• IBS-M — postać mieszana (naprzemiennie biegunki i zaparcia).
• Podtyp może się zmieniać w czasie — to nie jest etykieta na całe życie, lecz opis aktualnego wzorca.

Kryteria rzymskie IV — jak stawia się rozpoznanie

IBS rozpoznaje się na podstawie kryteriów rzymskich IV, a nie „na oko". Zgodnie z nimi jest to nawracający ból brzucha występujący średnio co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące (przy początku objawów co najmniej 6 miesięcy wcześniej), powiązany z co najmniej dwoma z trzech cech:

• ból ma związek z wypróżnieniem (nasila się lub ustępuje po nim);
• towarzyszy mu zmiana częstości wypróżnień;
• towarzyszy mu zmiana wyglądu/konsystencji stolca.

Oś jelito-mózg — dlaczego stres nasila objawy

IBS wiąże się z zaburzeniem komunikacji na osi jelito-mózg: jelita osób z IBS są bardziej wrażliwe (nadwrażliwość trzewna), zmienia się motoryka jelit, a znaczenie mają też skład mikrobioty i przebyte infekcje jelitowe (tzw. IBS poinfekcyjny). Stres, napięcie i emocje realnie nasilają dolegliwości, bo mózg i jelita są ze sobą stale „w kontakcie". To nie znaczy, że „to tylko nerwy" — objawy są prawdziwe i mają udokumentowany mechanizm. Dlatego w leczeniu liczy się zarówno dieta, jak i praca ze stresem, snem oraz — u części osób — wsparcie psychologiczne.

Dieta low FODMAP — na czym polega

Jedną z najlepiej przebadanych strategii jest dieta low FODMAP — czasowe ograniczenie fermentujących węglowodanów (oligo-, di-, monosacharydów i polioli), które w jelicie fermentują i ściągają wodę, nasilając wzdęcia, ból i biegunkę. Dieta ma trzy etapy: eliminację (zwykle 2–6 tygodni), ponowne wprowadzanie produktów pojedynczo i obserwację tolerancji, a następnie personalizację. To nie jest dieta „na zawsze" ani dieta odchudzająca — najlepiej prowadzić ją pod okiem dietetyka, by nie zubożyć jadłospisu. Poniższa tabela pokazuje typowe wybory na etapie eliminacji:

Leczenie objawowe i styl życia

Poza dietą postępowanie dobiera się do dominujących objawów. Nie ma jednego leku „na IBS" — celem jest złagodzenie konkretnej dolegliwości i poprawa jakości życia.

• Regularne posiłki, ograniczenie kofeiny, alkoholu, tłustych i wzdymających potraw; rozważny błonnik (rozpuszczalny, np. babka płesznik) zwłaszcza przy zaparciach.
• Leki objawowe stosowane doraźnie: rozkurczowe na ból, środki na wzdęcia, a przy poszczególnych podtypach — na biegunkę lub zaparcie; o ich doborze decyduje lekarz.
• Aktywność fizyczna, higiena snu i techniki redukcji stresu; u części osób pomaga psychoterapia (np. terapia poznawczo-behawioralna).
• Probiotyki bywają pomocne u niektórych osób, ale efekt jest indywidualny — warto obserwować reakcję.

Kiedy to NIE jest IBS — objawy alarmowe i diagnostyka

Ponieważ IBS to rozpoznanie z wykluczenia, kluczowe jest, by nie przypisać mu objawów, które mogą świadczyć o chorobie organicznej (m.in. celiakii, nieswoistym zapaleniu jelit czy raku jelita grubego). W ramach diagnostyki lekarz często zleca podstawowe badania (np. morfologię, CRP, kalprotektynę w kale, badania w kierunku celiakii), a przy objawach alarmowych kieruje na kolonoskopię. To NIE są objawy IBS:

Powiązane tematy

Objawy IBS pokrywają się z innymi dolegliwościami przewodu pokarmowego — pomocne mogą być też strony:

• Gdy dominuje luźny stolec, zobacz stronę o biegunce, nawadnianiu i czerwonych flagach.
• Nawracający ból brzucha rozkłada „na czynniki pierwsze" strona o bólu brzucha według lokalizacji.
• Jeśli towarzyszy zgaga i odbijanie, przeczytaj o refluksie i chorobie refluksowej (GERD).

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz nawracające bóle brzucha i zmienny rytm wypróżnień? Umów teleporadę — ocenimy, czy obraz pasuje do IBS, doradzimy dietę i postępowanie, a przy objawach alarmowych skierujemy na diagnostykę.