Lekarze codziennie 7:00–23:00 Podmiot leczniczy · RPWDL 000000297348
Dobry Lekarz 24

Choroby

Listerioza - objawy, źródła zakażenia i kiedy do lekarza

Listerioza to rzadkie zakażenie bakterią Listeria monocytogenes, do którego dochodzi przez zjedzenie skażonej żywności. U zdrowych dorosłych przebiega zwykle łagodnie - jak krótka infekcja z gorączką lub biegunką - albo bezobjawowo. Groźna jest dla kobiet w ciąży, noworodków, osób po 65. roku życia i z obniżoną odpornością, dlatego w tych grupach gorączka po ryzykownym posiłku wymaga kontaktu z lekarzem.

Umów teleporadę - 49 zł Lekarze codziennie 7:00–23:00. O leczeniu decyduje lekarz.
Najważniejsze w skrócie Listeria namnaża się także w lodówce, więc ryzykowne są produkty gotowe do spożycia przechowywane długo w chłodzie: sery z niepasteryzowanego mleka, wędzone ryby, wędliny i pasztety. Objawy mogą wystąpić nawet po kilku tygodniach od posiłku. Postać inwazyjną leczy się antybiotykami, zwykle w szpitalu.

Listerioza - objawy u zdrowych dorosłych i w grupach ryzyka

Przebieg zależy od stanu zdrowia osoby zakażonej. Wyróżnia się dwie postaci:

  • Postać nieinwazyjna (jelitowa): gorączka, bóle mięśni, nudności, wymioty i biegunka, zwykle w ciągu doby–dwóch po posiłku. U zdrowych osób mija samoistnie po kilku dniach i przypomina zwykłe zatrucie pokarmowe.
  • Postać inwazyjna: bakteria przedostaje się do krwi i układu nerwowego. Powoduje posocznicę (sepsę) albo zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Objawy to wysoka gorączka, dreszcze, silny ból głowy, sztywność karku, splątanie, zaburzenia równowagi, drgawki.

Postać inwazyjna dotyczy prawie wyłącznie grup ryzyka i może ujawnić się po długim czasie - od kilku dni do nawet 2–3 miesięcy od zjedzenia skażonego produktu.

Przyczyny: w jakiej żywności jest listeria

Listeria występuje powszechnie w glebie, wodzie i u zwierząt. W odróżnieniu od większości bakterii potrafi namnażać się w temperaturze lodówki, a ginie podczas gotowania i pasteryzacji. Najczęściej wiąże się ją z produktami gotowymi do spożycia, których już się nie podgrzewa:

  • surowe (niepasteryzowane) mleko i sery z niego, zwłaszcza miękkie i pleśniowe;
  • wędzone na zimno ryby, na przykład łosoś, oraz surowe owoce morza;
  • wędliny, pasztety i mięsne wyroby garmażeryjne przechowywane długo po otwarciu;
  • surowe lub niedogotowane mięso;
  • gotowe sałatki, kiełki, mrożone warzywa jedzone bez obróbki cieplnej, niemyte warzywa i owoce.

Listerioza w ciąży

Kobiety w ciąży są na zakażenie wyraźnie bardziej podatne niż inne zdrowe osoby dorosłe. U samej ciężarnej choroba bywa łagodna i przypomina grypę: gorączka, dreszcze, bóle mięśni, zmęczenie, czasem biegunka. Bakteria może jednak przejść przez łożysko i doprowadzić do poronienia, porodu przedwczesnego, obumarcia płodu lub ciężkiego zakażenia noworodka.

Dlatego każda gorączka w ciąży wymaga kontaktu z lekarzem prowadzącym lub izbą przyjęć szpitala położniczego - szczególnie jeśli w ostatnich tygodniach jadłaś produkty z listy powyżej. Wczesne leczenie antybiotykiem zmniejsza ryzyko dla dziecka. Nie czekaj na teleporadę, jeśli gorączce towarzyszy ból brzucha, skurcze, krwawienie lub słabsze ruchy dziecka.

Listerioza a jelitówka i zwykłe zatrucie pokarmowe

Na podstawie samych objawów ze strony brzucha listeriozy nie da się odróżnić od innych infekcji. Pomagają okoliczności:

  • Jelitówka jest wirusowa, szerzy się między ludźmi i zwykle choruje kilka osób z otoczenia po kolei.
  • Typowe zatrucie pokarmowe, na przykład toksyną gronkowca lub salmonellą, zaczyna się w ciągu godzin do 2–3 dni od posiłku i ogranicza do przewodu pokarmowego.
  • W listeriozie niepokoi przede wszystkim gorączka u osoby z grupy ryzyka, także bez biegunki, oraz objawy neurologiczne pojawiające się nawet po kilku tygodniach.

Jeśli głównym problemem jest przedłużająca się biegunka, lekarz rozważy też inne przyczyny.

Rozpoznanie i leczenie

Rozpoznanie postaci inwazyjnej opiera się na posiewie krwi, a przy podejrzeniu zapalenia opon - płynu mózgowo-rdzeniowego. Zwykły posiew kału nie służy do rutynowego wykrywania listerii, a badań u osób bez objawów, które zjadły podejrzany produkt, zwykle się nie wykonuje.

Zdrowa osoba z łagodnymi objawami jelitowymi najczęściej nie wymaga antybiotyku - wystarczy nawadnianie i odpoczynek. Postać inwazyjną oraz zakażenie w ciąży leczy się antybiotykami dobranymi przez lekarza, zwykle dożylnie w szpitalu. Listerioza podlega zgłoszeniu do sanepidu, co pomaga ustalić źródło zakażenia.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia

Zasady są proste i ważne zwłaszcza dla kobiet w ciąży, seniorów i osób z obniżoną odpornością:

  • myj warzywa i owoce pod bieżącą wodą, także te, które obierasz;
  • mięso, drób i ryby poddawaj pełnej obróbce cieplnej, a resztki i dania gotowe podgrzewaj do wysokiej temperatury;
  • przestrzegaj dat przydatności i zjadaj otwarte produkty w ciągu kilku dni;
  • przechowuj surowe mięso oddzielnie od produktów gotowych do spożycia, regularnie myj lodówkę, deski i noże;
  • śledź ostrzeżenia o wycofanych partiach żywności publikowane przez Głównego Inspektora Sanitarnego.

Źródła: Główny Inspektorat Sanitarny, NIZP PZH, WHO, mp.pl/pacjent.

Jak wygląda teleporada przy podejrzeniu listeriozy

Lekarz zapyta o objawy, czas ich trwania, to, co jadłeś w ostatnich tygodniach, ciążę, wiek, choroby przewlekłe i przyjmowane leki, zwłaszcza obniżające odporność. Na tej podstawie oceni, czy wystarczy obserwacja i nawadnianie, czy potrzebne jest badanie osobiste i posiew krwi. Przy objawach sugerujących postać inwazyjną skieruje cię pilnie do szpitala. Teleporada kosztuje 49 zł i jest dostępna codziennie w godzinach 7:00–23:00. Inne zakażenia opisujemy w dziale choroby.

Teleporada, przychodnia czy 112?

Teleporada wystarczy, gdy:

  • jesteś zdrowym dorosłym, masz łagodne objawy żołądkowo-jelitowe po podejrzanym posiłku i jesteś w stanie pić
  • zjadłeś produkt z wycofanej partii, nie masz objawów i chcesz wiedzieć, na co uważać
  • chcesz omówić zasady bezpiecznej diety przy obniżonej odporności

Idź do przychodni (POZ) albo do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej NFZ, gdy:

  • jesteś w ciąży i masz gorączkę lub objawy grypopodobne - skontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub izbą przyjęć szpitala położniczego
  • masz ponad 65 lat albo obniżoną odporność i gorączkujesz po ryzykownym posiłku
  • gorączka trwa ponad 3 dni albo biegunka nie ustępuje i pojawiają się objawy odwodnienia

Dzwoń 112 lub jedź na SOR, gdy:

  • gorączce towarzyszy silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
  • są wysoka gorączka z dreszczami, przyspieszony oddech i gwałtowne pogorszenie stanu
  • w ciąży pojawia się gorączka z bólem brzucha, krwawieniem lub słabszymi ruchami dziecka
  • noworodek gorączkuje, nie je lub jest wiotki

Nocna i świąteczna opieka zdrowotna działa w dni powszednie od 18:00 do 8:00, a w weekendy i święta przez cały dzień i noc - bezpłatnie dla ubezpieczonych, bez skierowania.

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz objawy po posiłku, który budzi twoje wątpliwości, i nie wiesz, czy to powód do niepokoju? Podczas teleporady lekarz oceni ryzyko i powie, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebne są badania. O leczeniu decyduje lekarz po ocenie.

Umów teleporadę - 49 zł

Najczęściej zadawane pytania

Po jakim czasie od zjedzenia skażonej żywności pojawiają się objawy listeriozy?

Postać jelitowa zaczyna się zwykle w ciągu doby–dwóch. Postać inwazyjna może ujawnić się po kilku dniach, ale też po kilku tygodniach, a nawet 2–3 miesiącach.

Czy gotowanie zabija listerię?

Tak, bakteria ginie podczas pełnej obróbki cieplnej i pasteryzacji. Nie niszczy jej natomiast chłodzenie - listeria namnaża się także w lodówce.

Zjadłam w ciąży ser pleśniowy - co robić?

Jednorazowe zjedzenie nie oznacza zakażenia. Obserwuj się przez kolejne tygodnie i przy gorączce lub objawach grypopodobnych od razu skontaktuj się z lekarzem prowadzącym ciążę, wspominając o posiłku.

Czy listeriozą można zarazić się od chorej osoby?

Praktycznie nie. Do zakażenia dochodzi przez żywność, a wyjątkiem jest przeniesienie bakterii z matki na dziecko w ciąży lub podczas porodu.

Czy zdrowa osoba z listeriozą potrzebuje antybiotyku?

Przy łagodnej postaci jelitowej zwykle nie - objawy mijają samoistnie. Antybiotyki są konieczne w postaci inwazyjnej i w ciąży, a decyzję podejmuje lekarz.

Bezpieczeństwo najpierw

Przy objawach alarmowych lekarz kieruje do pilnej pomocy - teleporada nie zastępuje SOR ani numeru 112.

O leczeniu decyduje lekarz

Nie sprzedajemy recept. Płacisz za ocenę medyczną, a jej wynik może być odmowny - i to też rzetelna odpowiedź.

Jedna cena 49 zł

Płaska stawka za teleporadę - bez „od", bez ukrytych kosztów. Znasz kwotę przed zakupem.