Lekarze codziennie 7:00–23:00 Podmiot leczniczy · RPWDL 000000297348
Dobry Lekarz 24

Choroby

Potworniak - co to za guz, objawy, leczenie i kiedy pilnie do lekarza

Potworniak to guz zbudowany z różnych tkanek, na przykład skóry, włosów, tłuszczu czy zębów. Najczęściej rozwija się w jajniku i w zdecydowanej większości przypadków jest zmianą łagodną, którą usuwa się operacyjnie. Pilnej pomocy wymaga nagły, silny ból brzucha, bo może oznaczać skręt jajnika.

Umów teleporadę - 49 zł Lekarze codziennie 7:00–23:00. O leczeniu decyduje lekarz.
Najważniejsze w skrócie Potworniak powstaje z komórek rozrodczych, które potrafią wytworzyć różne tkanki. Potworniak dojrzały jajnika (torbiel skórzasta) jest łagodny i często wykrywa się go przypadkiem w USG. Rzadsze potworniaki niedojrzałe są nowotworami złośliwymi. Guzy jądra u dorosłych mężczyzn zawsze wymagają pilnej oceny urologa. Leczenie jest operacyjne, a zakres zabiegu ustala specjalista.

Co to jest potworniak i skąd się bierze

Potworniak należy do guzów zarodkowych (germinalnych). Powstaje z komórek rozrodczych, czyli tych, z których normalnie tworzą się komórki jajowe lub plemniki. Takie komórki mają zdolność przekształcania się w dowolną tkankę. Dlatego w potworniaku można znaleźć łój, włosy, fragmenty kości, zęby czy tkankę tarczycy. Brzmi to niepokojąco, ale jest dobrze znanym zjawiskiem i nie ma nic wspólnego z ciążą ani z „wchłoniętym bliźniakiem”.

Nie znamy sposobu zapobiegania potworniakom. Nie wywołuje ich dieta, styl życia ani antykoncepcja. Nie jest to też choroba zakaźna.

Rodzaje potworniaków - dojrzały i niedojrzały

O rokowaniu decyduje to, czy tkanki w guzie są dojrzałe, oraz gdzie guz się znajduje.

  • Potworniak dojrzały jajnika, nazywany torbielą skórzastą lub dermoidalną, to najczęstszy guz zarodkowy u młodych kobiet. Jest łagodny, rośnie powoli i bywa obustronny.
  • Potworniak niedojrzały zawiera tkanki przypominające zarodkowe. Jest nowotworem złośliwym, występuje rzadko, głównie u dziewcząt i młodych kobiet, i wymaga leczenia w ośrodku onkologicznym.
  • Potworniak jądra u dorosłych mężczyzn jest traktowany jako guz potencjalnie złośliwy, często stanowi część guza o budowie mieszanej. U małych chłopców potworniaki jądra są zwykle łagodne.
  • Potworniak okolicy krzyżowo-guzicznej to guz noworodków, często widoczny już w USG w ciąży. Leczą go chirurdzy dziecięcy.
  • Rzadkie lokalizacje to śródpiersie (klatka piersiowa), przestrzeń zaotrzewnowa i ośrodkowy układ nerwowy.

Potworniak jajnika - objawy

Mały potworniak jajnika zwykle nie daje żadnych dolegliwości i wychodzi na jaw podczas rutynowego USG ginekologicznego. Większe zmiany mogą powodować:

  • tępy ból lub uczucie ciężkości w podbrzuszu, częściej po jednej stronie,
  • uczucie pełności, powiększenie obwodu brzucha,
  • parcie na pęcherz, częstsze oddawanie moczu lub zaparcia z powodu ucisku,
  • ból podczas współżycia.

Potworniak zazwyczaj nie zaburza miesiączkowania i nie produkuje hormonów. Najważniejszym powikłaniem jest skręt jajnika: guz obciąża jajnik, który może obrócić się wokół własnej szypuły i odciąć sobie dopływ krwi. Objawia się to nagłym, silnym bólem, często z wymiotami, i wymaga pilnej operacji. Rzadziej dochodzi do pęknięcia zmiany lub jej zakażenia.

Podobne dolegliwości dają inne zmiany w miednicy, na przykład czynnościowa torbiel na jajniku albo mięśniak macicy. Rozróżnia je badanie obrazowe, nie same objawy.

Potworniak jądra i inne lokalizacje

U mężczyzn potworniak może pojawić się w jądrze. Typowy objaw to niebolesne zgrubienie lub guzek wyczuwalny w jądrze, uczucie ciężkości w mosznie albo powiększenie jednego jądra. Każda taka zmiana wymaga szybkiej wizyty u urologa i USG moszny, nawet jeśli nic nie boli. Więcej o dolegliwościach tej okolicy przeczytasz na stronie ból jąder.

Potworniak w śródpiersiu może długo nie dawać objawów, a potem powodować kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej. U noworodków z guzem okolicy krzyżowo-guzicznej postępowanie planuje się zwykle jeszcze przed porodem, w ośrodku z chirurgią dziecięcą.

Rozpoznanie i leczenie potworniaka

Podstawowym badaniem jest USG: przezpochwowe lub przez powłoki brzucha u kobiet, USG moszny u mężczyzn. Potworniak dojrzały ma często charakterystyczny obraz, bo zawiera tłuszcz i zwapnienia. W razie wątpliwości lekarz zleca rezonans magnetyczny lub tomografię. Przed operacją specjalista może oznaczyć markery nowotworowe, między innymi AFP i beta-hCG. Ostateczne rozpoznanie daje dopiero badanie histopatologiczne usuniętej zmiany.

Potworniaki leczy się operacyjnie. Leków, które by je zmniejszały, nie ma. W przypadku potworniaka dojrzałego jajnika ginekolog zwykle dąży do wyłuszczenia samej zmiany z zachowaniem jajnika, najczęściej metodą laparoskopową. Małe, bezobjawowe zmiany bywają przez pewien czas obserwowane w kontrolnych USG. Taką decyzję podejmuje ginekolog po ocenie wielkości guza, wieku i planów macierzyńskich. Po operacji potrzebne są kontrole, bo zmiana może pojawić się w drugim jajniku. Usunięcie potworniaka dojrzałego z oszczędzeniem jajnika zwykle nie przekreśla szans na ciążę.

Potworniaki niedojrzałe i guzy jądra leczy się w ośrodkach onkologicznych. Zakres operacji i ewentualną chemioterapię ustala zespół specjalistów.

Źródła: pacjent.gov.pl, Medycyna Praktyczna dla pacjentów, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Do jakiego lekarza i jak pomoże teleporada

Potworniakiem jajnika zajmuje się ginekolog. Do ginekologa w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania. Zmianę w jądrze ocenia urolog, do którego skierowanie wystawia lekarz POZ. Przy podejrzeniu nowotworu złośliwego lekarz może założyć kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego (DiLO), która przyspiesza diagnostykę.

Teleporada nie zastąpi USG ani badania ginekologicznego. Może natomiast pomóc, gdy masz już opis badania i chcesz zrozumieć, co oznacza, jakie pytania zadać specjaliście i jak pilna jest dalsza diagnostyka. Lekarz omówi też, jak postępować z bólem brzucha do czasu wizyty i przy jakich objawach jechać na SOR. Teleporada kosztuje 49 zł i odbywa się codziennie w godzinach 7:00–23:00.

Teleporada, przychodnia czy 112?

Teleporada wystarczy, gdy:

  • masz opis USG z rozpoznaniem potworniaka lub torbieli skórzastej i chcesz go omówić
  • czekasz na wizytę u ginekologa i chcesz wiedzieć, na jakie objawy uważać
  • po operacji masz pytania o wynik histopatologiczny lub o dalsze kontrole

Idź do przychodni (POZ) albo do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej NFZ, gdy:

  • od tygodni czujesz tępy ból lub ciężkość w podbrzuszu (do ginekologa możesz iść bez skierowania)
  • wyczuwasz guzek lub zgrubienie w jądrze i potrzebujesz skierowania do urologa
  • ból brzucha nasila się, ale stan ogólny jest dobry i nie ma objawów alarmowych

Dzwoń 112 lub jedź na SOR, gdy:

  • nagły, bardzo silny ból w dole brzucha z nudnościami lub wymiotami
  • ból brzucha z gorączką, twardym brzuchem, zasłabnięciem lub omdleniem
  • nagły, silny ból jądra lub moszny

Nocna i świąteczna opieka zdrowotna działa w dni powszednie od 18:00 do 8:00, a w weekendy i święta przez cały dzień i noc - bezpłatnie dla ubezpieczonych, bez skierowania.

Potrzebujesz oceny lekarza?

Masz wynik USG z podejrzeniem potworniaka i nie wiesz, co dalej? Umów teleporadę. Lekarz wyjaśni opis badania i pomoże zaplanować kolejne kroki u specjalisty.

Umów teleporadę - 49 zł

Najczęściej zadawane pytania

Czy potworniak to rak?

Zazwyczaj nie. Potworniak dojrzały jajnika jest guzem łagodnym. Złośliwe są rzadkie potworniaki niedojrzałe, a guzy jądra u dorosłych mężczyzn zawsze wymagają pilnej diagnostyki onkologicznej.

Dlaczego w potworniaku są włosy i zęby?

Potworniak powstaje z komórek rozrodczych, które potrafią wytworzyć każdy rodzaj tkanki. Dlatego w guzie mogą znaleźć się skóra, łój, włosy, kość czy zęby.

Czy potworniak jajnika może się sam wchłonąć?

Nie. W odróżnieniu od torbieli czynnościowych potworniak nie znika samoistnie i zwykle powoli rośnie. O tym, czy operować od razu, czy obserwować w USG, decyduje ginekolog.

Czy po usunięciu potworniaka jajnika można zajść w ciążę?

Zwykle tak. Przy potworniaku dojrzałym lekarze starają się usunąć samą zmianę i zachować jajnik. Szczegóły zależą od wielkości guza i przebiegu operacji.

Czy potworniak jest dziedziczny?

W większości przypadków potworniak pojawia się przypadkowo i nie jest przekazywany w rodzinie. Jeśli w Twojej rodzinie występowały nowotwory jajnika lub jądra, powiedz o tym lekarzowi.

Bezpieczeństwo najpierw

Przy objawach alarmowych lekarz kieruje do pilnej pomocy - teleporada nie zastępuje SOR ani numeru 112.

O leczeniu decyduje lekarz

Nie sprzedajemy recept. Płacisz za ocenę medyczną, a jej wynik może być odmowny - i to też rzetelna odpowiedź.

Jedna cena 49 zł

Płaska stawka za teleporadę - bez „od", bez ukrytych kosztów. Znasz kwotę przed zakupem.